ترجمه یکی از مهمترین ارکان انتقال فرهنگ و متون به زبان دیگر است. ترجمه مثل پلی عمل میکند که بین فرهنگها نزدیکی ایجاد میکند. ولی بخی مواقع این پل با محدودیت های سیاسی و فرهنگی کامل نمیتواند فرهنگ را به درستی انتقال دهد. گویا ایست های بازرسی وجود دارد روی این پل که ماشین های خاصی را راه میدهد و این باعث میشود این پل نتواند آزادانه به همه افراد دو ملت خدمت رسانی کند. ما در این مقاله نکات مهمی را برسی میکنیم.
۱. ترجمه در سایه سانسور: وقتی حکومتها متن را تغییر میدهند
در بسیاری از کشورها برای چاپ کتاب باید مجوز گرفت. درست متوجه شده اید خیلی از کشورها اصلا نیاز به مجوز حکومت ها ندارند. کشورما جزو کشوهایی است که کتاب قبل از چاپ باید مجوز بگیرد و از فیلترهای حکومت رد شود.
- در چین، ترجمه کتاب «1984» جورج اورول سانسور شد و قسمت هایی که حکومت و نظام را نقد میکرد حذف شد..
- در ایران، صحنه های عاشقانه یا مفاهیم فلسفیِ مغایر با ایدئولوژی رسمی،بازنویسی میشوند.
دقت کنید سانسور همیشه بد نیست. اگر به صورت درست انجام شود برخی اوقات برای فرهنگ سازی خوب است. مثلا در کتاب های کودکان مسایل بزرگسالان و حرفهای جنسی گفته نشود. یا از خشونت های بسیار دلهره آور جلوگیری شود.
چرا دانشجویان اقدام به ترجمه کتاب می کنند؟
۲. خودسانسوری مترجمان و ناشران: ترس از تیغ قانون
برخی اوقات ترس از مجازات باعث میشود ناشران و مترجمان خودشان سانسور بیش از حد انجام دهند.
- برخی ناشران از ترجمه کتابهای مرتبط با جنسیت، دین یا سیاست جدا خودداری میکنند.
- خیلی وقتها مترجمان اصطلاحات را بسیار ملایم تر و ساده تر میکنند تا دچار مشکل قانونی نشوند.
- چند سال پیش کتابی را در مورد آشپزی برای یکی از مشتریان عزیز ترجمه و چاپ میکردیم که اصطلاحاتی داشت که خود مشتری از قبل سانسور کرده بود. مثلا در غذاهای کشورهای غربی از شراب هم استفاده میشود و به ما سفارش کرده بود که وقتی کلمه شراب آمد از آب انگور قرمز استفاده کنیم تا در مجوز به مشکل بر نخورد و ما گفتیم احتمال کمی وجود دارد که نیاز به سانسور باشد. اما ایشان خودشان اصرار داشتند.
مثلاً در ترجمه فارسی کتاب «ناتور دشت»، برخی فحشها و اصطلاحات عامیانه حذفش ده تا کتاب بیش از حد دارای عبارات نامناسب نباشد.
کتابهای تقلبی و نشر غیرقانونی: بلای خاموش صنعت ترجمه و چاپ
۳. تغییر فرهنگ از طریق ترجمه: وقتی متن، بومیسازی میشود
برخی وقتها سانسور به دلایل فرهنگی اتفاق می افتد. مثلا اون اصطلاح در کشور دیگر قابل درک نیست یا مفهوم خیلی بدی پیدا میکند. یا اصلا اون مفهوم در این فرهنگ بسیار ناپسند است و ممکن است باعث کژ فهمی در اصل مطلب شود.
- در ژاپن، ترجمه کتابهای غربی گاهی شخصیتها و مکانها را به مکانهای ژاپنی تغییر میدهند تا برای خواننده آشنا باشند.
- در ترجمه عربی کتابهای کودک، حیواناتی مثل سگ (که در برخی فرهنگهای عربی ناپسند است) به گربه تغییر میکنند.
این نوع تغییرات، لزوماً از روی سانسور نیستند، اما نشان میدهند که ترجمه، یک کار فرهنگی پیچیده است.
شاید حالا بهتر متوجه شویم که چرا باید مترجم به فرهنگ هردو کشور آگاهی کامل داشته باشد.
بررسی عوامل مؤثر بر قیمتگذاری کتاب
۴. آیا سانسور همیشه بد است؟ نگاهی منصفانه
برخی معتقدند سانسور و محدودیتها، برخی اوقات از خواننده محافظت میکند: مثالهای زیر را بخوانید
- در برخی کشورها، ترجمه کتابهایی که بین اقوام و مذاهب مختلف کشور تفرقه می اندازد ممنون است این کار باعث میشود از هرج و مرج اجتماعی جلوگیری شود.
- گاهی تغییرات کوچک در ترجمه، باعث جذاب تر شدن کتاب میشود.
اما منتقدان میگویند سانسور، حق دانستن را از خواننده میگیرد و ادبیات را از اصالت کمی دور میکند.
۵. آینده ترجمه در دنیای اینترنت: فرار از سانسور؟
در دنیای امروز و فرا گیر شدن اینترنت و تکنولوژی سانسور کمرنگ تر شده است
- خوانندگان میتوانند نسخه ی اصلی کتاب را به صورت PDF به راحتی بدست بیاورند.
- برخی مترجمان، ترجمه های بدون سانسورخود را در وبسایت های خارجی به نمایش میگذارند.
چاپ کتاب؛ معتبرترین کارت ویزیت برای نویسنده
10نکته کلیدی برای فارغالتحصیلان دانشگاه آزاد تهران در چاپ اولین کتابشان
آیا شما هم به تفاوت های ترجمه کتابها دقت کرده اید؟ به نظر شما، سانسور در ترجمه خوب است یا بد؟ نظراتتان را بنویسید!