مروری بر ترجمه آثار شکسپیرReviewed by باران on Oct 15Rating: 4.5مروری بر ترجمه آثار شکسپیرمروری بر ترجمه آثار شکسپیر برای بسیاری از مخاطبین ادبی بخصوص علاقه مندان شاهکارهای ادبی بسیار جالب توجه است.

مروری بر ترجمه آثار شکسپیر

مروری بر ترجمه آثار شکسپیر برای بسیاری از مخاطبین ادبی بخصوص علاقه مندان شاهکارهای ادبی بسیار جالب توجه است. ترجمه آثار ویلیام شکسپیر در ایران توسط مترجم های زیادی انجام گرفته که در اینجا به نام بهترین مترجمان انگلیسی به فارسی اشاره می کنیم. در زمان قاجار ناصر الملک نایب السلطنه و رییس ایل قاجار تصمیم گرفت میزان تسلط این فارغ‌التحصیل دانشگاه آکسفورد را بسنجد.

شبی در جمع ادب دوستان صحبت به پیچیدگی زبان در آثار ویلیام شکسپیر و ظرفیت‌های زبان فارسی در انتقال معانی می‌رسد و شخصی می گوید ترجمه‌ی آثار شکسپیر به فارسی ناممکن است. وقتی ناصرالملک از امور حکومتی فارغ شد بخشی از آثار شکسپیر را انتخاب کرد تا ترجمه کند. پس از اندکی جستجو و بررسی تصمیم می گیرد اتللو را ترجمه کرده و صحنه اول نمایش را ترجمه می کند. متن نمایشنامه و ترجمه از انگلیسی به فارسی برای ناصرالملک بسیار جذاب بوده و بدین ترتیب متن را تا آخر ترجمه می کند و در سال 1296 نسخه کاملی از نمایشنامه اتللو را برای اجرا به بازیگران می سپارد.

چند سال بعد تاجر ونیزی را ترجمه کرده و پس از آن مولیر دومین نمایشنامه نویسی است که آثارش به فارسی برگردانده شده است. پس از ناصر الملک اعتماد السلطنه نوه محمد شاه قاجار در سال 1278 به ترجمه رام کردن زن تندخوی پرداخت که به لحاظ کیفیت ترجمه و مقایسه نثر کهن برای نزدیکی با نثر شکسپیر و قابلیت اجرایی آن برای بازیگران بسیار با ارزش است. با ورود فارغ‌التحصیلان دانشکده‌های دراماتیک از فرنگ، موج جدید از علاقه‌مندان به تئاتر جایگزین شازده ‌های قاجاری شدند. آنها در کنار ترجمه های آثار مولیر نمایشنامه نویس فرانسوی و هنریک ایبسن شاعر و نمایشنامه نویس نروژی به ترجمه آثاری از شکسپیر پرداخته و آنها را روی صحنه بردند.

پدر تئاتر ایران

از میان آنها عبدالحسین نوشین که به عنوان پدر تئاتر ایران شناخته می شود نمایشنامه‌ی هیاهوی بسیار برای هیچ را ترجمه کرد و برای ترجمه‌ی اشعار این متن از پدر شعر نوی ایران؛ نیما یوشیج کمک گرفت. از دیگر مترجمان آن دوره می توان از محمود اعتمادزاده (به آذین) نام برد در دهه 30 ترجمه های دقیق او از هملت، اتللو و لیرشاه در معرفی تراژدی های شکسپیر به ایرانیان بسیار سودمند بود.

پیش‌ از اعتمادزاده، مسعود فرزاد نیز ترجمه‌ ای از هملت ارائه کرده بود که برگردانی بود نسبتاً آزادتر و بیشتر برای اجرای صحنه ‌ای کارایی داشت. این ترجمه در کنار هفت ترجمه‌ دیگری که تا کنون از هملت صورت گرفته از محبوب ‌ترین ترجمه‌ها محسوب می شود. فرزاد بعد از این تجربه، ترجمه ‌ای از رویای شب نیمه‌ تابستان را به چاپ رساند.

تجربه‌ موفق همکاری نوشین با نیما، عبدالرحیم احمدی را بر آن داشت که در ترجمه‌ مکبث از نادر نادرپور، شاعر نامدار ایرانی کمک بگیرد. شاید این آخرین همکاری یک شاعر با مترجم آثار شکسپیر بود که نتیجه‌ موفقی به همراه داشت. بعد از عبدالرحیم احمدی مترجمان دیگری چون فرنگیس شادمان و داریوش آشوری مکبث را ترجمه کردند.

ترجمه داریوش آشوری آشوری، به لحاظ نثر فاخر و موزون آن، یکی از بهترین ترجمه‌‌ها از نمایشنامه‌های شکسپیر شناخته می‌شود. در میان تمام مترجم هایی که نام بردیم هیچ کدام به شکل مداوم آثار شکسپیر را ترجمه نکرده و هر کدام تنها به یک داستان و یا دو نمایشنامه از اکتفا کردند. در ادامه مروری بر ترجمه آثار شکسپیر خوب است به علاءالدین پازارگادی اشاره کنیم که در اوایل دهه 40 ترجمه هایی از ژولیوس سزار، رومئو و ‌ژولیت و لیرشاه را منتشر کرد که تا اوایل اوایل دهه‌ 70 تمام تراژدی‌ها و کمدی‌های شکسپیر ( به‌جز نمایشنامه‌های تاریخی) را در دو مجلد در اختیار علاقه مندان شکسپیر قرار داد.

مروری بر ترجمه آثار شکسپیر

مزیت نمایشنامه‌ های کمتر شناخته ‌شده شکسپیر

در این ترجمه‌ ها نیز مانند سایر ترجمه ‌ها، تفاوتی میان نثر و شعر سپید وجود نداشت اما مزیت بزرگ این مجموعه در این بود که نمایشنامه‌ های کمتر شناخته ‌شده شکسپیر همچون سیمبلن، پریکلس، تریلوس و کرسیدا، تیتوس آندارنیکوس و… برای اولین ‌بار ارائه شدند. چند سال بعد، پازارگادی کتابی را در شناخت نمایشنامه ‌های شکسپیر و آراء شکسپیر‌ شناسان تألیف کرد که در زمان چاپش نکات مبهم نمایشنامه‌های شکسپیر را از دید شکسپیر شناسانی چون ساموئل جانسون، کالریج و هزلیت توضیح میداد. مترجم های زیادی تلاش کردند تا کمبود ترجمه نشدن نمایشنامه های تاریخی را جبران کنند. تا پیش از این، رضا براهنی منتقد سرشناس ادبیات فارسی نمایشنامه ریچارد سوم را به فارسی برگردانده  که اجراهای متعددی از آن بروی صحنه رفت.

در ادامه مروری بر ترجمه آثار شکسپیر می توان به هنری ششم، هنری هشتم و شاه جان اشاره کرد که تا کنون از انگلیسی به فارسی ترجمه نشده اند. آنچه به اختصار آمده منحصراً به ترجمه‌ نمایشنامه‌های شکسپیر محدود شده است. لازم به ذکر نیست که بسیاری مترجمان دیگر به ترجمه‌ های مجدد از نمایشنامه‌های شکسپیر پرداخته‌ اند، چنانکه در حال حاضر هشت ترجمه از هملت، پنج ترجمه از مکبث، سه ترجمه از اتللو، سه ترجمه از رومئو و ژولیت، دو ترجمه از تیمون آتنی، سه ترجمه از رویای شب نیمه‌ تابستان و دو ترجمه از ژولیوس سزار، دو ترجمه از آنتونی و کلئوپاترا و… موجود است.

مروری بر ترجمه آثار شکسپیر

در مروری بر ترجمه آثار شکسپیر باید بگوییم از میان متون شعری شکسپیر ترجمه منظوم ونوس و آدونیس کمی پس از ترجمه های ناصر الملک به وسیله یکی از اساتید به نام و مترجمان زبان فارسی دکتر لطفعلی صورتگر در نشریه سپیده دم به چاپ رسید.

تاثیر شعر چنان بود که ایرج میرزا شاعر معروف دوره قاجار برآن شد تا با الهام از ترجمه منظوم شکسپیر یکی از معروف‌ترین منظومه‌هایش زهره و منوچهر را بسراید. اما پس از این تجربه‌ تاثیر گذار، هشتاد سال زمان طول کسید تا دوباره مجموعه شعری از شکسپیر منتشر شود. غزل‌های شکسپیر ، پس از این تاخیر طولانی، به صورت مجموعه‌ شعر در اختیارعلاقه مندان شکسپیر قرار گرفت. واضح است که معنا و قالب غزل در زبان انگلیسی و فارسی مترادف یکدیگر نیستند و آنچه در این مجموعه ارائه شده تنها درونمایه‌ های کلی اشعار شکسپیر را نشان می دهد.

هر ساله ترجمه‌ جدیدی از آثار ویلیام شکسپیر در ایران چاپ می‌شود و هر ترجمه‌ بخشی از توانایی‌‌های بالفعل زبان فارسی را عیان می‌سازد. متن اصلی شکسپیر بسیار غنی بوده و با وجود تمام پیچیدگی های موجود در آن تاکنون توسط بهترین مترجم ها به فارسی برگردانده شده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *