post
سورئالیسمReviewed by باران on Jul 22Rating: 5.0سورئالیسمسورئالیسم

سورئالیسم

سورئالیسم یا فرا واقع گرایی یکی از مکتب های هنری قرن بیستم است. سورئالیسم به معنی تمایل به واقعیت برتر می باشد.

وقتی دادائیسم در حال فروپاشی بود رهروان آن به رهبری آندره برتون شاعر، نویسنده، پیشگام و نظریه ‌پرداز فرانسوی که خود زمانی دادائیست بود در صدد پایه ریزی مکتب جدیدی برآمدند. ترجمه تخصصی مشهورترین کتاب برتون به نام نادیا در ایران توسط کاوه میرعباسی منتشر شده است. ترجمه تخصصی بعضی از اشعار برتون در سایت خانه شاعران جهان www.poets.ir توسط کامیار محسنین و باهار افسری انجام شده که در ادامه بخشی از شعر «همیشه، همان بارنخست» ترجمه باهار افسری را می خوانید:

«همیشه بارِ نخست
دشوار تو را می‌بینم،
اندکی از شب می‌گذرد؛
به خانه می‌آیی به گوشه‌ای از پنجره‌ام
خانه‌ای پر از خیال
آنجا، که از آنی به آن
در این شبِ مقدس
چشم انتظار زخمی؛ دیگرم
خود این؛ تنها و یگانه زخم
بر سردرِ خانه؛ بر قلبم.
تا نزدیک‌ترت می‌شوم
نه در خیال
نشانِ کلیدهای بیش، بر اتاق‌های ناشناخته می‌بینم»

سالوادور دالی

سالوادور دالی

در سال 1922 سورئالیسم رسما از فرانسه آغاز شده و فرا واقع گرایی نام گرفت. این جنبش انعکاس تمام پریشانی های قرن بیستم بوده و می توان آن را به عنوان یک مکتب هنری- اجتماعی بنیاد ستیز در نظر گرفت.

به عبارت دیگر به تمایل به ایجاد دگرگونی در روزمرگی های زندگی به وسیله پرده برداشتن از امری خارق العاده و تصادفی عینی پنهان در نظم ظاهری حقیقت می پردازد. از سورئالیستهای مشهور می توان به سالوادور دالی نقاش اسپانیایی، رنه مارگریت نقاش بلژیکی و لویی آراگون شاعر و رمان نویس فرانسوی اشاره کرد. در ادامه بخشی از شعر «السا» ی لویی آراگون را با ترجمه تخصصی سارا سمیعی بخوانید:

«کافی‌ست که از در درآیی
با گیسوان بسته ‌ات تا
قلبم را به لرزه در آوری
تا دوباره متولد شوم و
خود را بازشناسم
دنیایی لبریز از سرود
السا عشق و جوانیِ من!
آه لطیف و مردافکن چون شراب
همچو خورشیدِ پشتِ پنجره‌ها
هستی‌ام را نوازش می‌کنی
وگرسنه و تشنه برجا می‌گذاری‌ام
تشنه‌ی باز هم زیستن و
دانستنِ داستانمان تا پایان
معجزه است که باهمیم
که نور بر گونه‌هایت می‌افتد و
در اطرافت باد بازیگوشانه می‌ وزد
هر بار که می‌بینمت قلبم می ‌لرزد
همچون نخستین ملاقاتِ مردِ جوانی
که شبیهِ من است
برای نخستین بار، لب‌هایت
برای نخستین بار، صدایت
،همچون درختی که از اعماق می‌لرزد،
از نوازشِ شاخسارانش با بالِ پرنده‌ای
همیشه گویی نخستین بار است
آن‌گاه که می‌گذری و
پره‌ی پیراهنت تنم را لمس می‌کند»…

سورئالیسم را برای نخستین بار گیوم آپولینر نویسنده فرانسوی در نمایشنامه خود به معنی رویایی و خیالی استفاده کرد ولی در حقیقت این جنبش در سال 1921 به وسیله «آندره برتون» و عده ای دیگر از همفکرانش تاسیس شد. در ایران ترجمه بسیاری از آثار گیوم آپولینر انجام شده که می توان به ترجمه تخصصی زنده یاد محمد علی سپانلو اشاره کرد.  مکتب سورئالیسم در ابتدا در شعر نفوذ کرد و بعد به داستان و آثار دیگر نیز رسید. برتون معتقد است در سورئالیسم ذهن می خواهد به وسیله کلام یا هر چیز دیگری جریان حقیقی اندیشه را بیان کند. سورئالیسم تقدیر و تثبیت اندیشه است، بدون تحکم عقل و خارج از هرگونه تعهد به اصول زیبایی شناسی و اخلاقی.» از جمله خصوصیتهای این مکتب « نوشتن خود به خود» است. در حقیقت در این مکتب هر چه به ذهن نویسنده خطور می کند همان را ثبت می کند.»

سورئالیسم

سورئالیسم

فرضیه های سورئالیستی در نشریه های مختلف وابسته به این مکتب منتشر شد. انقلاب سورئالیست به عنوان اولین مجله رسمی سورئالیست ها در پاریس (1942) به چاپ رسید که گردانندگان آن آندره برتون، لویی آراگون و پل الوار بودند. ترجمه تخصصی اشعار پل الوار شاعر بلند آوازه فرانسوی به استادی توسط احمد شاملو انجام شده است. به عقیده برتون سورئالیسم در خدمت انقلاب بهترین مجله سورئالیسم بود. بعدها مجله مینوتور جایگزین آن شد. سورئالیسم نتیجه اصلاحات پس از جنگ جهانی اول و فراموشی دادائیسم بود زمانی که

نظریه های زیگموند فروید روانشناس اتریشی درباره ضمیر ناخودآگاه، رویا و واپس زدگی ذهن فرهیحتگان اروپا را به خود مشغول کرده بود. آندره برتون و لویی آراگون به عنوان پزشک بیماری های روح و روان از تحقیقات فروید الهام گرفته و سورئالیسم را بر پایه فعالیت ضمیر ناخودآگاه بنا کردند. سورئالیسم با جانشین کردن ذهنیت واقعیت برتر در عوض شورش و نفی موجود در دادائیسم شکل گرفت. این مکتب در بخش های گوناگون فلسفی دارای رویکردهای زیر است:

فلسفه علمی که به رویکرد فروید در روانکاوی اشاره دارد.
فلسفه اخلاقی که با هر نوع قرارداد در تضاد است.
فلسفه اجتماعی که می خواهد با عصیان سورئالیستی تمام دنیا را نجات بدهد. با پرداختن به شعر در سورئالیسم در می یابیم که جایگاه ویژه ای داشته و پیروان این جنبش در تلاش هستند که دیدگاه خود را به وسیله شعر به جهان منتقل کنند. از نظر آنها شعر اساس زندگی بوده و می خواهد نجات بخش جوامع انسانی باشد و در عین حال بازگشت به گذشته را نیز نپذیرفته است. اشعار شاعران سورئالیستی مثل پل الوار نیز همین هدف را دنبال می کردند. اوج مکتب سورئالیسم در دهه 1930 به وسیله گروه های مختلف سورئالیست در آمریکا، انگلستان، کشورهای اسکاندیناوی، ژاپن و بسیاری از کشورهای دیگر انجام شد. در زمان جنگ، بسیاری از هنرمندان مکتب سورئالیسم به آمریکا مهاجرت کردند و به همین دلیل باورها و افکارشان تاثیر زیادی بر هنرمندان آمریکایی داشت. پس از جنگ بعضی از سورئالیستهای فرانسوی به طور مستقل فعالیت داشته و در همین راستا نخستین نمایش آثار نقاشان سورئالیست 1925 و نمایشگاه بین المللی سورئالیسم 1965 در پاریس برگزار شد. سورئالیسم بازتاب پریشانی و ناامیدی انسان جامعه غربی در دوره بحران اجتماعی است در عین حال تجربه شاعرانه ای بود که بشر را بیشتر با جهان درونی اش آشنا کرد. امروزه در معنای گسترده تر عبارت سورئالیسم به تصاویر خیالی، دور از ذهن و ترسناک در تمام دوره های هنر نسبت داده می شود؛ ولی نمی توان آن را به عنوان یک روش هنری در نظر گرفت. بیشتر محققین و مورخین معتقدند روزی که آندره برتون در سال 1924 اولین بیانیه سورئالیسم را منتشر کرد روز تولد این جنبش محسوب می شود. البته برخی از آثار برتون پیش از این تاریخ خلق شده اند. سورئالیسم در آغاز به عنوان یک حرکت ادبی قلمداد شد و به شدت به افکار و شخصیت آندره برتون رهبر ایدئولوژیک آن وابسته بود. برتون در زمان تحصیل در رشته روانپزشکی در بیمارستان نظامی نانت خدمت کرده و روی بیماران روانی زیادی کار کرده بود. برتون با رویکرد زیگموند فروید در رابطه با روانشناسی تحلیلی، ضمیر ناخودآگاه و تعبیر رویا بر اساس تداعی آزاد افکار آشنا بود. این تجربه باعث شد آثار او گرایشات سورئالیستی داشته باشند. به صورتی از واقعیت مطلق که در آمیزه ای از رویا و حقیقت بوده و باور داشت در جهان واقعیت برتری هست که منشاء آن در ضمیر ناخودآگاه می باشد. سورئالیستها بر آن بودند بر اساس باورهای برتون درک کنند  چه چیزی در ژرفای ذهن انسان وجود دارد که خود از آن آگاهی ندارد. آنها برای تحقیق بیشتر به رویا، خواب، طراحی کودکان و هنر بیمارن روحی پرداختند که بدون شک جزء نخستین حرکتهای مطالعاتی آگاهانه و تاثیر گذار به شمار می رود. آندره برتون در یک مصاحبه درباره نوشتن خود به خود می گوید:

«اگر بخواهیم نوشتن به راستی خود به خود باشد، باید ذهن را از قید وسوسه های دنیای بیرون و همچنین از دغدغه های فردی که ماهیت سوداگرانه یا احساساتی دارند، خلاص کنیم. این نوع فاصله گرفتن از دیرباز چیزی در قلمرو اندیشه شرقی بوده و نه اندیشه غربی و برای ذهن غربی مستلزم تنش یا تلاشی مداوم است .»

سورئالیسم

سورئالیسم

با روش های منطقی عقل هیچگاه نمی توان به منطقه ناشناخته ضمیر ناخودآگاه و دفینه تصویرها و خاطره های آن دست یافت؛ رویا، یکی از مهمترین روشهای رسیدن به آن است. از نظر برتون، نیروهای محرکی که خود را از طریق رویاها و روند خود به خودی «اوهامی که چیزهای واقعی می‌آفرینند»