ترجمه قصه های کودکان؛ خاطرات کودکانهReviewed by باران on Oct 23Rating: 5.0ترجمه قصه های کودکانترجمه قصه های کودکان

ترجمه قصه های کودکان؛ خاطرات کودکانه

ترجمه قصه های کودکان در تمام کودکی ما خاطره انگیزند. بیشتر ما در کودکی داستانهای هانس کریستین آندرسن نویسنده مشهور دانمارکی را خوانده ایم.

قصه های چارلز دیکنز، اریش کستنر نویسنده آلمانی با داستان مشهور کلاس پرنده و قصه های من و بابام اثر اریش اُزِر قصه های بسیار به یاد ماندنی هستند. ترجمه قصه های کودکان باید با دقت و توجه خاصی انجام شود چون مخاطبین آنها کودکان هستند. بر اساس گزارش آماری کتاب های منتشر شده در سال گذشته کتاب های زیادی برای کودکان و نوجوانان منتشر شده که از این تعداد نزدیک به ۲۵۰۰ عنوان چاپ اول بوده اند. ۸۰۰ عنوان از کتاب های چاپ اول، کتاب های ترجمه  حوزه کودکان و نوجوانان بوده که اغلب مورد استقبال مخاطبان قرار گرفته و به دلیل استقبال خوب از کتاب چاپ مجدد داشته اند. با وجود آنکه در این آمار هم تعداد کتاب های تالیفی بیشتر است؛ نمی توان اهمیت کتاب های ترجمه و گستردگی مخاطبان آنها را نادیده گرفت. عاملی که اهمیت بررسی معیارهای ترجمه را دوچندان می کند.

ترجمه قصه های کودکان

متاسفانه گاهی با کتاب هایی برخورد می کنیم که مطالب آن برای گروه سنی کودک و نوجوان چندان قابل فهم نیست. این یعنی مترجم نتوانسته منظور نویسنده کتاب را درک کرده در نتیجه تصویر ذهنی نویسنده به درستی به مخاطب کودک منتقل نشده است که این مسئله به ضعف مترجم اشاره می کند. در صورتی که یک مترجم حرفه ای می داند انتقال خوب یا بد این فضای ذهنی، شناخت مترجم از زبان فارسی و زبان اصلی کتاب را نشان می دهد. یک مترجم خوب باید قادر باشد فضای ذهنی را کاملا منتقل کند.

ترجمه قصه های کودکان را جدی بگیریم

ترجمه های بد اغلب از مترجمانی است که بدون شناخت از ادبیات کودک و نوجوان، به ترجمه قصه های کودکان می پردازند. ممکن است آنها مترجمان خوبی در عرصه آثار بزرگسالان باشند، اما نتوانند اثر خوبی برای کودکان و نوجوانان ترجمه کنند. متاسفانه یکی از مشکلات ترجمه در کشور ما این است که ترجمه قصه های کودکان و نوجوان آسان پنداشته می شود.

در حالی که ترجمه برای کودکان پیش دبستانی و دبستانی، نوجوانان و بزرگسالان تفاوت های زیادی داشته و حتی ویراستار این کتاب ها نیز باید ادبیات این چهار گروه سنی را به خوبی بشناسد. خانم محبوبه نجف خانی مترجم حرفه ای آثار رولد دال در ایران درباره معیارهای یک ترجمه خوب برای کودکان و نوجوانان می گوید:

«مترجم آثار کودکان و نوجوانان نیز مانند مترجم آثار بزرگسالان، باید دو اصل امانتداری و روانی ترجمه را رعایت کند اما در ترجمه قصه های کودک و نوجوان اصل روان بودن ترجمه مهم تر است. چون کودکان و نوجوانان

نمی توانند مانند بزرگسالان با هدف خاصی کتاب را انتخاب کرده و منظور نویسنده و مترجم را با زحمت متوجه شوند. آنها کم حوصله هستند و اگر کتاب خوب با ترجمه سلیس در اختیار نداشته باشند؛ از تلویزیون و کامپیوتر پرجاذبه، برای خواندن هر کتابی نمی گذرند. بنابراین کار مترجم در انتخاب کتاب و ترجمه آن برای مخاطب کودک و نوجوان دشوارتر از ترجمه یک اثر برای بزرگسالان است.»  او همچنین معتقد است : «یک مترجم خوب باید با ساختار زبان فارسی و زبان مبداء آشنا باشد، چون گاه در زبان انگلیسی جملات به گونه ای نوشته شده اند که ترجمه صرف آنها مخاطب را سردرگم می کند. به طور مثال در ادبیات کودکان، بازی های زبانی زیاد است و مترجم نمی تواند ترجمه همان واژه های متن اصلی را بنویسد، بلکه می تواند از گنجینه لغات فارسی استفاده کرده و بازی زبانی جدیدی بیافریند .

ترجمه قصه های کودکان

از دست ندادن مخاطب

تنها در این شرایط است که مترجم، مخاطب کتاب را از دست نمی دهد.» کمال بهروزنیا مترجم بسیاری از کتاب های آلمانی در ایران در این زمینه می گوید: ««لازم است مترجم زبان و موضوع کتاب را بشناسد و بتواند آن را به خوبی به زبان مقصد منتقل کند. یک مترجم موظف است در عین وفاداری به متن اصلی، واژه هایی را انتخاب کند که با آنها، فهم کتاب برای مخاطب آسانتر شود. از طرفی در ترجمه، علاوه بر انتخاب کلمات، ترکیب آنها در یک جمله نیز بسیار مهم است. در حوزه کودک و نوجوان، مترجم باید کاملا از واژه هایی که برای این گروه سنی قابل فهم است آگاهی داشته و بتواند آنها را در یک جمله، درست به کار ببرد. همچنین در مواردی که نویسنده به نکته ای خارج از فرهنگ ما اشاره کرده نیز سطح دانش مترجم و میزان دقت و اهمیت او به مخاطب مشخص می شود.»
مسئله مهم این است که تنها تعداد کمی از مترجم ها دقت عمل لازم را در کار خود منظور می کنند در صورتی که عده ای بدون شناخت از اصول ترجمه و تنها پس از رفتن به چند کلاس زبان، کتاب های کودکان و نوجوانان را برای ترجمه انتخاب می کنند. چون به نظرشان ترجمه آثار کودکان آسان است.

در حالی که استادان ما در قدیم، پس از رفتن به دانشگاه و خواندن ادبیات تطبیقی به ترجمه کتاب می پرداختند. بنابراین با توجه به امکاناتی که امروز در اختیار مترجمان جوان قرار دارد، می توان از آنها انتظار داشت که حتی کارهای بهتری نسبت به مترجمان قبلی ارائه دهند.» ترجمه قصه های کودکان باید کیفیت بهتری نسبت به ترجمه های بزرگسال داشته باشد چون مخاطبان این داستانها کودکان هستند. مترجم باید با توجه به فرهنگ و مسائل عرفی جامعه ایران، کتابی را برای ترجمه انتخاب کند. می توان گفت انتخاب درست کتاب از ترجمه آن مهم تر است.

شناخت زبان در ترجمه کتاب کودک

بعد از انتخاب کتاب، شناخت زبان مطرح می شود. مترجم باید محدودیت های واژگانی کودکان و نوجوانان را بداند و بتواند با استفاده از همین واژگان محدود، منظور نویسنده را به خوبی منتقل کند. حتی گاه لازم است مترجم با تغییراتی در جملات اصلی، منظور نویسنده را شفاف تر به مخاطب برساند. در ترجمه قصه های کودکان ترجمه لفظ به لفظ ممنوع بوده و خلاقیت در این زمینه بسیار حائز اهمیت است. برخی از مترجمان، کلمات یک جمله را ترجمه کرده و بدون هیچ خلاقیتی آنها را در کنار هم قرار می دهند. این ترجمه آن قدر بد است که جمله متن اصلی، برای مخاطب قابل تشخیص است. در واقع آن قدر ترجمه کتاب بد بوده که ویراستار هم نتوانسته آن را سلیس و قابل فهم ارائه دهد. اینگونه ترجمه کردن مانند آن است که انگلیسی را با ساختار زبان فارسی بنویسیم.

ترجمه قصه های کودکان

متاسفانه ناشرانی هستند که در زمینه نشر اعتبار به دست آورده اند و می دانند که هر چه منتشر کنند، فروش می رود. این ناشران از اعتبارشان سوء استفاده کرده و چنین کتاب هایی را در اختیار مخاطبان قرار می دهند. کتاب هایی که مخاطب را از کتاب خواندن دور می کند. در حالی که به ویژه در حوزه کودکان، مهم ترین کارکرد کتاب، لذت بردن است و ناشر یا مترجم با ارائه یک ترجمه ضعیف از کتاب می تواند لذت کتاب خواندن را در کودک از بین ببرد. ناشران هم در نقاط ضعف ترجمه قصه های کودکان سهیم هستند. مسلما ناشران به انتشار کتاب های ترجمه بیشتر است، چون هرچه باشد، انتشار این کتاب ها برای ناشران ایرانی آسانتر از انتشار کتاب های تالیفی است.

مترجمان تازه کار بلای جان مردم

کتاب هایی که نیاز به تصویرگری ندارند و ناشر بدون پرداخت حقوق مولف، می تواند با هزینه کمی، آنها را به چاپ رسانده و از فروش شان مطمئن باشد. همین سهل انگاری باعث شده که گاه کتاب های خوب دنیا به دست مترجمان تازه کاری بیفتد که با دستمزد کم، حاضرند کتاب را برای ناشر ترجمه کنند، اما با توجه به مخاطب گسترده این کتاب ها، مترجم باید خود را بازنویس اثر نویسنده بداند. در واقع مترجم با ترجمه یک اثر کار خلاقانه ای انجام می دهد که چه بسا از نگارش کتاب سخت تر باشد

ترجمه قصه های کودکان

. چون او موظف است علاوه بر رعایت اصولی که ذکر شد، منظور نویسنده و برداشت مخاطب را در نظر گرفته و مهم تر از همه اینکه در انتخاب و ترجمه کتاب به مسائل خاص فرهنگی نیز توجه داشته باشد. رعایت این نکات در ترجمه قصه های کودکان و نوجوانان دشوارتر است، چرا که مترجم در این حوزه باید کودکان و نوجوانان و ویژگی های روحی و روانی آنها را بشناسد و متناسب با نیازهای این گروه سنی در دنیای امروز کتاب خوبی را با ترجمه مناسب ارائه دهد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *